24
WRZ
2006Wędka technologiczna: pożyteczne innowacje to nie tylko patentyKontakt dla mediów:
Piotr Waglowski
ISOC Polska
Zagadnienia prawne
vagla@vagla.pl
http://www.vagla.pl
tel.: 501 499 510
Józef Halbersztadt
ISOC Polska
Zagadnienia patentów na oprogramowanie
halber@isoc.org.pl
http://www.isoc.org.pl
tel.: 605 453 900
Marcin Cieślak
ISOC Polska
Prezes Zarządu
saper@isoc.org.pl
http://www.isoc.org.pl/Informacje prasowe dotyczące Programu „Wędka Technologiczna” oraz treść serwisu internetowego „Budżet Zadaniowy” skłaniają Zarząd ISOC Polska do zwrócenia uwagi na paradoks związany z działaniami propoponowanymi dla realizacji rozwoju sektora wysoko zaawansowanych technologii. Intencją tych działań jest sprzyjanie powstawaniu i rozwojowi tych przedsiębiorstw, których produkty oparte są na wdrożeniach wynalazków. Jednym z ważniejszych źródeł finansowania tego pilotowego zadania ma być priorytet 1 programu operacyjnego UE „Konkurencyjna gospodarka”: Informatyzacja gospodarki i nauki.
Rozwój informatyki ma decydujące znaczenie dla jakościowych przekształceń w gospodarce. W dziedzinie informatyki Polska posiada znaczny i nie w pełni wykorzystany potencjał twórczy. Wdrożenia innowacji informatycznych często charakteryzują się niskimi wydatkami na kapitał fizyczny. Dlatego właściwym byłoby rozszerzenie programu Wędki Technologicznej na szerzej rozumiane, związane z naukami ścisłymi, niepatentowalne innowacje.
Prawo patentowe, podobnie jak każde prawo, ma ograniczony zakres działania. Obejmuje ono jedynie część aktywności innowacyjnej, przy czym sfera informatyki należy do tych dziedzin, które nie bez powodu zostały z niej wyłączone. Jesienią 2003 grupa wybitnych europejskich i amerykańskich ekonomistów napisała do Parlamentu Europejskiego list dotyczący związku między patentami na oprogramowanie a rozwojem gospodarczym:
„Z analiz naukowych wiadomo, że wydatki przedsiębiorstw na badania i rozwójskutkują wzrostem produktywności, zyskowności i wartości rynkowej firmy, natomiast nie ma dowodów iż patenty mają na te skutki odrębny wpływ, który wykraczałby poza skutki wynikające z wydatków na B+R.”
Status prawny rozwiązań informatycznych jest określany nie przez prawo patentowe, a przez prawo autorskie.W Europejskiej Konwencji Patentowej i polskiej ustawie patentowej są jednoznaczne zapisy, mówiące o tym że programów komputerowych nie uważa się za wynalazki. Gdy w latach 2004-2005 kontrowersje wokół projektu dyrektywy o patentowalności rozwiązań informatycznych dotarły do Polski, zarówno rząd jak i polscy posłowie do Parlamentu Europejskiego w sposób bardzo zdecydowany przeciwstawiali się próbom rozmycia tych zasad, co prowadziłoby do usankcjonowania tysięcy patentów udzielonych przez Europejski Urząd Patentowy. Fachowcy czasami różnią się w poglądach, czy cała informatyka jest z mocy prawa wyłączona z patentowania, jednak polski urząd patentowy wielokrotnie odmawiał patentów na rozwiązania informatyczne, nawet jeśli analogiczne patenty zostały udzielone przez urzędy zagraniczne.
Uzasadnienia tych odmów opierają na tezie, że przetwarzanie danych nie należy do dziedzinytechniki w sensie prawa patentowego. Patentowalne są rozwiązania, których podstawą teoretycznąsą nauki przyrodnicze, natomiast nie są patentowane rozwiązania abstrakcyjno-logiczne, czyli takiektóre bazują na wiedzy ścisłej (a więc tak matematyce i logice, jak i programowaniu).Bez rozszerzenia programu Wędka Technologiczna na komercjalizację rozwiązań spoza sferywynalazczości prace badawcze z informatyki znalazłaby się poza oddziaływaniem tej inicjatywy.Można dodać, że tak pojęte rozszerzone rozumienie wspierania innowacyjności zawarte jest wniedawnej (5 lipca 2006) rezolucji Parlamentu Europejskiego w sprawie realizacji wspólnotowegoprogramu lizbońskiego: badania naukowe i innowacje jako inwestycje na rzecz wzrostui zatrudnienia.
Parlament Europejski podkreślając znaczenie wspierania integracji produktów, procesów i usługopartych na wiedzy oraz wprowadzania różnych systemów wspierających do sektorównietechnologicznych zwraca równocześnie uwagę, że innowacje nietechnologiczne obejmują takżeinnowacje socjalne i instytucjonalne. Odnotowując pogląd Komisji Europejskiej, że UE powinnaposiadać efektywny, wolny od luk prawnych i przyjazny dla użytkowników system ochronywłasności intelektualnej, co sprzyjałoby przedsiębiorczości w dziedzinach zaawansowanychtechnologicznie, Parlament dodał, że ochrona własności intelektualnej nie może kolidować zotwartym dostępem do dóbr publicznych i wiedzy publicznej. Parlament wezwał Komisję dopromowania społeczeństwa sprzyjającego integracji społecznej i opartego na wiedzy poprzezwspieranie, na przykład, wolnego i otwartego oprogramowania oraz licencjonowania typuPowszechna Licencja Publiczna (GPL) i Licencja Publicznej Dokumentacji (PDL).
ISOC Polska apeluje o korektę tworzących program Wędka Technologiczna założeń koncepcyjnychi zapisów prawnych:
1. Skoro przedmiotem patentów mogą być tylko niektóre ważne dla wzrostu i zatrudnieniainnowacje nie należy absolutyzować spełniania specyficznych wymogów urzędówpatentowych. W ramach programu bezwzględny priorytet powinien być nadany selekcjiinnowacyjnych rozwiązań pod kątem oceny istoty ich rzeczywistej wartości. Należyuwzględnić, że dla rozwiązań informatycznych, a także innych z niepatentowalnychdziedzin (m. in. w sferze usług) transfer wiedzy odbywa się na podstawie innych niż licencjepatentowe zasad prawnych.
2. Należy uwzględnić, że także w dziedzinach, w których patentowanie odgrywa rolępozytywną, większe znaczenie niż uzyskiwanie patentów ma skuteczność obrony przedoskarżeniami o naruszanie patentów konkurencji. Dlatego program Wędki Technologicznejpowinien nie tylko umożliwiać finansowanie kosztów patentowania, lecz równolegleniezbędna jest możliwość uzyskania wsparcia finansowego przy prowadzenie sporówpatentowych, również za granicą. Branża informatyczna powinna uzyskać od państwapolskiego w miarę efektywną całościową ochronę przed roszczeniami opartymi nawątpliwych patentach. Potrzebne są systematyczne działania prowadzące do unieważnianiaudzielanych przez Europejski Urząd Patentowy patentów na oprogramowanie. Bez nich teniesłusznie udzielone przywileje prowadziłyby do niezasłużonej przewagi rynkowej iblokowania innowacyjnych rozwiązań.
3. Sieciowy charakter systemów informatycznych wymaga odpowiedniej neutralnejtechnologicznie infrastruktury. Nie może ona istnieć bez koordynacyjnego i finansowegozaangażowania instytucji sfery publicznej. Internet jest najbardziej znanym inajważniejszym przykładem takiego przedsięwzięcia, lecz kwestia interoperacyjności iotwartości standardów to nie tylko sieć internetowa - obejmuje ona całą informatykę.Dlatego w ramach wspierania innowacji należy również uwzględnić możliwośćfinansowania działań wdrożeniowych korzystnych z punktu widzenia całości systemu normi standardów.
4. Specjalnego zainteresowania wymagają te inicjatywy, które odbywają się w ramachwspomnianego w rezolucji Parlamentu Europejskiego nowego modelu produkcji społecznej.Próba uruchomienia potencjału intelektualnego polskiej informatyki byłaby niepełna gdybynie zakładała, że węzłowe prace dotyczące Wolnego i Otwartego Oprogramowania nie byłyrefinansowane przez budżet państwa.
